Archive for the ‘Uncategorized’ Category

LESSON #3 BASIC GRAMMAR

Saturday, June 26th, 2010

Saturday, June 19th, 2010

GARIFUNA LANGUAGE LESSON #2

TEACHERS AND COMMUNITY LEADERS

Saturday, May 22nd, 2010

IN THE GARIFUNA COMMUNITY OF SAMBO CREEK…

APPROACH THE TEACHERS AND THE COMMUNITY LEADERS

THEY WILL LOVE TO HEAR THE GOOD NEWS FROM YOU. BECAUSE THEY ARE FILLED WITH HOPE.

THEY WILL INVITE YOU TO ADDRESS THEM

THE GARINAGU APPRECIATE YOUR TIME AND WISDOM

…THEN YOU BEGIN TO MAKE A DIFFERENCE IN YOUR GARIFUNA NATION, ONE TOWN AT A TIME.

THEY CAN EVEN FOLLOW YOU IN THE HALLWAYS, TO GIVE THANKS.

THEN YOU BEGIN TO WONDER: ARE WE DOING ENOUGH?

THE GARIFUNA CHILDREN

Saturday, May 22nd, 2010

EL TRIUNFO DE LA CRUZ, TELA, ATLANTIDA, HONDURAS. 2010

TEACH THE CHILDREN ABOUT FREEDOM OF THE MIND. TEACH THEM ABOUT HOW IMPORTANT IS TO BE CHILDREN OF THOSE WHO DOMINATED A WAR AGAINST THE BIGGEST (THE BRITISH) EMPIRE FROM 1635 TO 1797 IN SAINT VINCENT (YURUMEIN).  TEACH THEM HOW POWERFUL YOU ARE FACING LIFE CHALLENGES IF YOU ARE DETERMINED TO PRESERVE YOUR GARIFUNA IDENTITY.

TEACH THE CHILDREN THAT WETHER YOU ARE A GARIFUNA FROM GUATEMALA, HONDURAS, BELIZE, NICARAGUA OR YURUMEIN. YOU BELONG TOGETHER!

THE CHILDREN ARE SMART BECAUSE WE CAME FROM THEM AND THEY CAME FROM US!

AND…THEY WILL LOVE TO LEARN FROM YOU.  SPECIALLY. IF YOU BRING IN YOUR LUGGAGE SOME REMINDER OF THEIR GARIFUNA IDENTITY.

TEACH THEM THEIR LANGUAGE.  WHICH IS THE RAIL FOR PASSING ON EVERYTHING ELSE.

THEY WILL LOVE IT! AND REMEMBER, THEY WILL BECOME YOU.

THE FLAG OF THE GARIFUNA NATION

Saturday, May 22nd, 2010

Hanarimeli lóuserun iseri Lufanidiran Garifuna Indura, Balisi, Wadimalu.  Óuseruati lidan damuriguaü le wéinamu timabei lidan ageiraü.  Tóuseruñein setanuagei to warandidi timaboun.  Tanügüñein ubaraüni lidan lóuserun idaündaü le gálaluguti luma le gebegihabu timabei.  Tidüwürügü Lubaruwan Garifuna!

The new Garifuna Flag has been adopted in Honduras, Belize, Guatemala.  It’s use in the biggest events.  The mayor organizations are spearheading the use of this meaningful, and very valuable emblem.  Pride of the Garifuna Nation!

La nueva bandera Garifuna ha sido adoptada en Honduras, Belize, Guatemala. Se usa en los eventos Garinagu más importantes.  Las grandes organizaciones están tomando la vanguardia en el uso de este significativo y valioso estandarte. Orgullo de la Nación Garifuna!

Lesson #5

Saturday, March 6th, 2010

Lesson 5

In this lesson you will learn…

About things you need, want Mégeitina, Busientina,

and things you have Gámatina

To express concept of the a, some Aban, fiú

Mégeitina                                                                        I need

Mégeitina aban weru                                                                                          I need a glass

Mégeitina seinsu                                                                                                            I need money

Mégeitina aban abürühagülei                                                                        I need a pen

Mégeiti aban feru sabadu                                                                                          He needs a pair of shoes

anihein mégeiti lidan nadimurehan Asibañulu                                    I have a problem when speaking in Spanish.

Daritina mégeiti tuagu yagana gúñaraü (m)                                                      I found a problem with my vehicle yesterday.

Daritina mégeiti tuagu nugune wurinouga (f)                                    I found a problem with my vehicle yesterday.

Mégeitu aban tídangien nisabadun                                                                         I am missing one of my shoes.

Úwati mégeitu tuagu Toti lárigibei tátuni tárani                                    After drinking her medicine Toti did not have any problem.

Mamegeirúnti harü bunidi lun ludin chápurugu                                    The ant does not need a hat to go to the store.

Mégeitu Gulisi aban iseri gudu.                                                                        Gulisi needs a new skirt.

Mamegeirunti Walumugu efeintei lidan wuribu                                    Walumugu did not need weapons in the war.

Busientina                                                                        I want

Busientina aban uniyei                                                                                          I wan a drink

Busientina nachürün                                                                                          I need to have a drink.

Busientina aban  muna                                                                                          I want a house

Busientina fiú aransu                                                                                          I want some oranges

busientina aban bímina                                                                                          I want a banana

busienti Nati aban bigibigiti                                                                        my older brother wants a television set.

Busientu Tina aban feru ban                                                                        Tina wants a pair of socks

Mabusienrúntina nikata                                                                                          I don’t want anything

Mabusienrúntina nudin mágidurugu                                                      I don’t want to go to the market.

Busienti Lolo ludin ariegua dawa                                                                        Lolo wants to go to the watch a movie.

Gámatina                                                                        I have

Gámatina biama fein lun Panpán                                                                         I have two bread for Panpán

Gámati Nusi aban ugunei weitu                                                                         Nusi has a big vehicle

Gámatu Seriri biama óunwenbun badaya                                                      Seiri has two huge container

Mámatina nikata                                                                                                            I don’t have anything

Mántina nikata                                                                                                            I don’t have anything or I don’t own anything

Gámatiña aban muna                                                                                          they have a house or they own a house

Mámatina aban badima                                                                                          I don’t have a boat

Gámatü Da bandi garüdia                                                                        Mom has lots of books

LESSON #4

Saturday, February 20th, 2010

less

Lesson 4

In this lesson you will learn…

  • To ask where people and Hagaña…?

and things are located

  • To talk abount likes and Hínsietiña…

dislikes (plural)                                             Misientiña…

  • United States National Anthem

Leremuna Meriga

  • Conjugation of verbs to go & to walk

Lafaragadún adügagülei

hagaña irahüñü?  (hagaña irahüñü?)                                    Where are the children?

Hagaña nibureigiña?  (Ha-ga-ña ni-bu-rei-gi-ña?                            Where are the boys /girls?

añahein aliha  (a-ña-hein a-li-ha)                                    They are reading.

Hagaña wügüriña?  (Ha-ga-ña wü-gü-ri-ña?)                           where are the men?

Añahein nadagimein  (A-ña-hein na-da-gi-mein)                           They are working.

Hagaña würiña?  (Ha-ga-ña wü-ri-ña?)                                    where are the women?

Añahein ábuogua  (A-ña-hein á-buo-gua)                           They are cooking.

Hagoun san budigü?   (Ha-goun san bu-di-gü?)                           where are the stores?

Anuhoun uburugu  (a-no-houn u-bu-ru-gu)                           They are in the City.

Hísientiña irahüñü nu  (Hí-sien-ti-ña i-ra-hü-ñü nu)                  I like children.

Mísientiña mesu nu  (Mí-sien-ti-ña me-su nu)                           I don’t like cats.

Hínsietiña gürigia nu (Hín-sien-ti-ña gü-ri-gia nu)                           I like people.

Mísientiña dunuru nu  (Mí-sien-ti-ña du-nu-ru nu)                  I do not like birds

VOCABULARY:

Buiti                                    good

Binafin                                    morning

Guñoun                                    evening

Busuguaü                  salutation

Bugia                                    you

Iri                                    name

Niri                                    my name

Nuguya                                    me

Ariñoun                                    later

Haruga                                    tomorrow

Leindi                                    Monday

Fulesi                                    please

Éfereha                                    to spell

Lámbara                  telephone

Gufurandaü                  understand

Kumú                                    bathroom

Dábula                                    table

Haláü                                    chair

Ínsieni                                    love

Abinaha                  to dance

Aliha                                    to read

Ata                                    to drink

Éibuga                                    to walk

Ayanuha                  to speak

Tuma                                    with her

Nibureiti                  young

Wügüri                                    man

Würi                                    woman

Würiña                                    women

Wügüriña                  men

Ábuogua                  to cook

Nadagimein                  to work

Budigü                                    store

Uburugu                  City

Irahü                                    child

Mesu                                    cat

Gürigia                                    people

Dunuru                                    bird

HOMEWORK:

UREMU (SONG)

Track  available at: www.RubenReyesOnline.com to practice at home

LEREMUNA MERIGA

(United States National Anthem in Garifuna)

Lásügüragüdün/translated by:  Ruben Reyes

Los Angeles, California, USA 2009

Aú bare! Arihabá, lubá larugan le,

Le san wóuyuahabei, ineweyugu lau pantaü?

Luwaruguman Fanidira, lidangien wuribu,

Lóugien bariyeru, warihei  huragiru tan?

Támirihan fulún, duina huáriñurugu,

Arufudati lau rara lan wafanidiran.

Aú bare! Lerehen san huragili lan Fanidira

Lubien le madamurunti, lageira gañüti.

VOCABULARY:

Aú!                                    _____________________________________

Baré                                    _____________________________________

Ineweyugu                  _____________________________________

Bariyeru                  _____________________________________

Támirihan                  _____________________________________

Fulún                                    _____________________________________

Madamurunti                  _____________________________________

Gáñüti                                    ____________________________________

Huragili                                    ____________________________________

Ínsieni                                    love

Fedu                                    party

Abinaha                  to dance

Lun                                    to him

Nun                                    to me

Ata                                    to drink

Átagua                                    drinking

Gafe                                    coffee

Ñüdün                                    to go

Éibuga                                    to walk

Néibuga                  I am leaving

Tuma                                    with her

Ayanuha                  to talk

Hagéi?                                    Where is he?

Hagóun                  where is she?

Wadagimanu                  work

Nadagimei                  to work

Ani                                    possession

Personal Pronoun possessive

Nuguya                                    Me                                    /                  nani                                     mine                                                      nun                  for me/to me

Buguya                                    You                                    /                  bani                                    yours                                                      bun                  for you/to you

Ligia                                    He                                    /                  lani                                    his                                                      lun                  for him/to him

Tugia                                    She                                    /                  tani                                    hers                                                      tun                  for her/to her

Wagia                                    We                                    /                  wani                                    ours                                                      woun                  for us/to us

Hugia                                    You (plural)                  /                  hani                                    yours                                                      hun                  for you/to you

Hagia                                    They                                    /                  hani                                    Theirs                                                      houn                  for them/to…

Ílemein                                    fire

Watu                                    fire

ílemein                                    my fire

QUIZ: 03/15/2008

Complete the following sentences:

1)   Buiti _____________                  good morning.

2)   _________________níribei         My name is: ___________________

3)   Ka_______________                  What’s your name?.

Translate the following words or sentences:

1)   Ariha_________________________

2)   Aganba         _______________________

3)   Katei         _______________________

4)   Nererun         _______________________

5)   Ya         _______________________

6)   Niduruntia le____________________

7)   Ka biri?         ________________________

8)   I am fine ­­­­­­­­­­­­­­­­­­_______________________

9)   Ayó         _______________________

10)                 Diligati ya!_____________________

Complete the following words by using the corresponding marker

__éibuga                    I’m leaving

__éibuga                                    He is leaving

__éibuga                                    We are leaving

EXERSISE:

CONJUGATION OF VERBS TO GO AND TO WALK

VerbConjugate
go
Simple forms Compound forms
Indicative
IDIN     (TO GO)
Present
nidin I go
bidin you go
lidin, tidin he/she/it goes
woudin we go
hudin you go
houdin they go
Preterite
ñüdüntina I went
ñüdüntibu you went
ñüdünti, ñüdüntu he/she/it went
ñüdüntiwa we went
ñüdüntü you went
ñüdüntiñu they went
Infinitive
idin to go
Imperative
beiba go
keimoun let’s go
úndilu go
Participle
Present
ñüdüina going
Past
ñüdünlu gone
Compound forms Simple forms
Past participle
ñüdünlu having gone
Indicative
Present continuous
nídiña I am going
bídiña you are going
lídiña, tídiña he/she/it is going
wóudiña we are going
húdiña you are going
hóudiña they are going
Present perfect
ñüdünhadina I have gone
ñüdünhadibu you have gone
ñüdünhali, ñüdünharu he/she/it has gone
ñüdünhadiwa we have gone
ñüdünhadü you have gone
ñüdünhaña they have gone
Future
nídinba/ núdinba I will go
bídinba/ búdinba you will go
lídinba/ lúdinba he/she/it will go
wóudinba we will go
hídinba/ húdinba you will go
hóudinba they will go
Future perfect
ñüdüntina hamuga I will have gone
ñüdüntibu hamuga you will have gone
ñüdünti/ñüdüntu hamuga he/she/it will have gone
ñüdüntiwa hamuga we will have gone
ñüdüntü hamuga you will have gone
ñüdüntiña hamuga they will have gone
Past continuous
núdiña buga I was going
núdiña buga you were going
lídiña/ túdiña buga he/she/it was going
wóudiña buga we were going
húdiña buga you were going
hóudiña buga they were going
Past perfect
ñüdünhadina I had gone
ñüdünhadibu you had gone
ñüdünhali, ñüdünharu he/she/it had gone
ñüdünhadiwa we had gone
ñüdünhadü you had gone
ñüdünhaña they had gone
Future continuous
nídinba/ núdinba I will be going
bídinba/ búdinba you will be going
tídinba/ túdinba he/she/it will be going
wóudinba we will be going
húdinba you will be going
hóudinba they will be going
Present perfect continuous
ñüdüñahanían I have been going
ñüdüñahabían you have been going
ñüdüñahalían/ñüdüñahatian he/she/it has been going
ñüdüñahawaña we have been going
ñüdüñahahian you have been going
ñüdüñahahaña they have been going
Past perfect continuous
ñüdüñahanían I had been going
ñüdüñahabían you had been going
ñüdüñahalían/ñüdüñahatian he/she/it had been going
ñüdüñahawaña we had been going
ñüdüñahahian you had been going
ñüdüñahahaña they had been going
Future perfect continuous
nídiña hamuga I will have been going
bídiña hamuga you will have been going
lídiña/ tídiña hamuga he/she/it will have been going
wóudiña hamuga we will have been going
hóudiña hamuga you will have been going
húdiña hamuga they will have been going
ÉIBUGA walk
Simple forms Compound forms
Indicative
Present
éibugatina I walk
éibugatibu you walk
éibugati/éibugatu he/she/it walks
éibugatiwa we walk
éibugatü you walk
éibugatiñu they walk
Preterite
éibugatina I walked
éibugatibu you walked
éibugati/éibugatu he/she/it walked
éibugatiwa we walked
éibugatü you walked
éibugatiñu they walked
Infinitive
éibuga to walk
Imperative
éibuga walk
wéibuga let’s walk
béibuga walk
Participle
Present
éibugeina walking
Past
éibugatina I walked
éibugatibu you walked
éigugati/tu he/she walked
éibugatiwa we walked
éibugatü you walked
éibugatiñu they walked
Past participle
having walked
VERBS CONJUGATION
Indicative
Present continuous
néibuguña I am walking
béibuguña you are walking
léibuguña/ téibuguña he/she/it is walking
wéibuguña we are walking
héibuguña you are walking
héibuguña they are walking
Present perfect
éibugadina I have walked
éibugadibu you have walked
éibugali/ éibugaru he/she/it has walked
éibugadiwa we have walked
éibugadü you have walked
éibugaña they have walked
Future
néibuguba I will walk
béibuguba you will walk
léibuguba/téibuguba he/she/it will walk
wéibuguba we will walk
héibuguba you will walk
héibuguba they will walk
Future perfect
éibugadina hamuga I will have walked
éibugadibu hamuga you will have walked
éibugali/ru hamuga he/she/it will have walked
éibugadiwa hamuga we will have walked
éibugadü hamuga you will have walked
éibugaña hamuga they will have walked
Past continuous
néibuguñaha I was walking
béibuguñaha you were walking
léibuguñaha/téibuguñaha he/she/it was walking
wéibuguñaha we were walking
héibuguñaha you were walking
héibuguñaha they were walking
Past perfect
éibugañahadina I had walked
éibugañahadibu you had walked
éibugañahali/ru he/she/it had walked
éibugañahadiwa we had walked
éibugañahadü you had walked
éibugañahaña they had walked
Future continuous
éibugeina nuba I will be walking
éibugeina buba you will be walking
éibugeina luba/tuba he/she/it will be walking
éibugeina waba we will be walking
éibugeina huba you will be walking
éibugeina haba they will be walking
Present perfect continuous
éibugeina-ñahadina I have been walking
éibugeina-ñahadibu you have been walking
éibugeina-ñahali/ru he/she/it has been walking
éibugena-ñahadiwa we have been walking
éibugeina-ñahadü you have been walking
éibugeina-ñahaña they have been walking
Past perfect continuous
éibugagiendina I had been walking
éigugagiendibu you had been walking
éibugagienli/ru he/she/it had been walking
éibugagiendiwa we had been walking
éibugagiendü you had been walking
éibugagieña they had been walking
Future perfect continuous
néibuguñahameña I will have been walking
béibuguñahameña you will have been walking
léi/teibuguñahameña he/she/it will have been walking
wéibuguñahameña we will have been walking
héibuguñahameña you will have been walking
héibuguñahameña they will have been walking
Simple forms Compound forms

LESSON # 3

Saturday, February 13th, 2010

SATURDAY      2/13/2010

Arufudahati: Ruben Reyes

SPEAK GARIFUNA IN 8 WEEKS         GAHFU/BLAZER LEARNING CENTER, LOS ANGELES

Lesson 3

In this lesson you will learn…

  • To ask where something Hagéi…?

Or someone is located

  • to talk about likes and Hínsienti nun,

dislikes (singular) Hínsienti bun?,

mísienti nu

  • about gender luma/tuma

Hagei lánbara? (Ha-géi lan-ba-ra)                                                       Where is the telephone?

Hagoun kumú? (Ha-goun kumú)                                       Where is the bathroom?

Hagei dábula? (Ha-géi dá-bu-la)                                        Where is the table?

Hagei halaü? (ha-gei ha-laü)                                               Where is the chair?

Hagei Wilfred? (Ha-gei Wil-fred)                                      Where is Wilfred?

Hagoun Ingrid? (ha-goun In-grid)                                                      Where is Ingrid?

EXCERSISE:

Complete the space bellow to form a sentence, apply proper gender to each name.

­­Hagei Alfonso?

Hagoun Andrea?

____________Odessa?

____________George?

____________Martha?

____________Anna?

____________Frank?

Hínsieti fedu bun? (hín-sie-ti fe-du bun)                                        do you like to party?

Ayé, hínsieti fedu nun. (a-yé, hín-sie-ti fe-du nun)                                      yes, I like to party.

Hínsieti abinahani bun? (Hín-sie-ti a-bi-na-ha-ni bun?)                           do you like to dance?

Inó, mínsienti abinahani nun. (I-nó, mín-sien-ti a-bi-na-ha-ni nun)   I don’t like to dance!

Hínsieti alihani bun? (Hín-sien-ti a-li-ha-ni bun?)                                       do you like to read?

Ayé, hínsienti alihani nun. (A-yé, hín-sien-ti a-li-ha-ni nun)                 yes, I like to read.

Gátatibu gafe?  (gá-ta-ti-bu ga-fe)                                                        do you like to drink coffee?

Ino, mátatina gafe (I-no, má-ta-ti-na ga-fe)                                      No, I don’t drink coffee.

Néibuga Las Vegas tuma Olga (néi-bu-ga Las Ve-gas tu-ma Ol-ga)       I’m going to Las Vegas with Olga.

Ayanuha tuma Lola (A-ya-nu-ha tu-ma Lo-la)                                                                   talking with Lola.

éi-bu-ga lu-ma Jorge (éi-bu-ga lu-ma Jor-ge)                                                                      walking with Jorge.

Néibuga tuma Martha (Néi-bu-ga tu-ma Mar-tha)                                        I am going with Martha.

EXCERSISE:

FILL THE BLANK SPACES

Éibugatina ______________Jorge

Adimurehatina___________Lola wurinouga

Houtina éigini semeti__________Jimmy uguñe

ADIMUREHA                           (to speak)

ADIMUREHA TUMA             (to speak with)

ADIMUREHA TUMA TOTI                                     (to speak with Tania)

ADIMUREHATINA                (I spoke)

ADIMUREHATINA TUMA NITU TOTI WURINOUGA   (I spoke with Tania yesterday)

ADIMUREHEINA                                     (Speaking)

ADIMUREHEINA TUMA     (speaking with her)

ADIMUREHEINA TUMA TOTI           (speaking with Toti)

ADIMUREHEINA NIA TUMA TOTI WURINOUGA         (I was speaking with Toto yesterday)

Garifuna Language Class/Arufudahati:  Ruben Reyes, Los Angeles, CA. USA. (323)864-1007, wagia1@yahoo.com

WWW.RUBENREYESONLINE.COM, WWW.GARIFUNA3.COM

LESSON 3

Saturday, September 12th, 2009

FULESI LUN BADUNRUNI “lesson -3″ LUN BASAGARUNI FURENDEI LÁNINA UGUÑE

PLEASE CLICK ON THE LINK BELLOW TO ACCESS TODAYS LESSON

FAVOR DE HACER “CLICK” ABAJO PARA OBTENER SU LECCIÓN DE HOY.

SEREMEIN,

ARUFUDAHATI: RUBEN REYES

lesson-3

Language Class Lesson #2

Saturday, September 5th, 2009

LESSON 2     9/5/09

LUBUÑA DIMUREI GARIFUNOU

(NEW ARRAINGEMENT PRESENTED BY RUBEN REYES)

1. THE GARIFUNA ALPHABET:

a (garünati), b (ba), ch (cha, d (da), 4

e (gayumati), f (fa), g (ga), h (ha), 4

i (gágiriti), k (ka), l (la), m (ma), n (na), ñ (ña), 6

o (gararati), p (pa), r (ra), s (sa), t (ta), 5

u (máguti), ü (gáguti), w (wa), y (ya). 4

______

TOTAL LETTERS IN THE GARIFUNA ALPHABET= 23

2. PRACTICE READING THE FOLLOWING WORD OR PHRASES USING THE ACCENTUATION RULES:

Aliha lidan liñeñe Garifuna (to read the Garifuna language).

Adimureha garifunou (to speak Garifuna )

Arienga dimurei (to say a word)

Álagüdahouni (question)

Ka lílabei dimurei ubaraü? (what does the word ubaraü mean?)

_”space”__lílabei dimurei le. (this word means space)

busientina nálagüdahan (I want to ask)

katei babusienrunbei bálagüdahan? (what do you want to ask?

Ariengabei dimurei le. (say this word)

Ariengayabei dimurei le. (Repeat this word)

Ariengabei dimurei le fulesi (please say this word)

Nariengali dimurei (I will say the word)

Mariengabei dimurei (do not say the word)

Busientina gárada lun nabürühan (I want some paper to write on)

Busientina giñe aban abürühagülei (I also want a pencil)

Adüga-numuti nidasin (I did my homework)

Madügün-numuti nidasin. (I did not do my homework)

Adügabá wanie gafe. (make some coffee for us)

Hagéi san duna (where is the water?)

Maganbun-numuti (I did not hear it)

Aganba-numuti (I heard it)

3. LEARN TO USE SOME VERBS:

Áhuya (to rain)

Huya (rain)

Láhuya huya (it’s going to rain)

Mama huya le sunugu (this is not rain, it’s snow)

Huya le áhuyubei (it is rain what’s raining)

Eiga (to eat)

éigini (food)

Néibuga eiga (I am going to eat)

Busientina éigini (I want some food)

Fulesi, barüba éigini nun (please, bring me some food)

Busientibu éigini? (do you want some food?)

Ino, mabusienruntina éigini (no, I don’t want food)

Ka luruyeri éigini le? (what kind of food is this?)

Ereba lau úduraü (cassava bread with fish)

Ruba murusun nun (give me some)

Éibuga (to walk)

Éibugatina (I walk)

Éibugatina dise uguñe (today I walked very far)

4. ALIHABEI ÚRAGA LE (READ THE FOLLOWING STORY)

MAGUALI LABU HÁMARU

Labürüdün: Ruben Reyes

Luagu aban dan, lidan ageiraü le gíribei Faya, aban ludin Maguali awadaraha úwara luma Hámaru le lisani.

Héibuguña buga, héibuguña buga, darí lun hachülürün lidan aban fulasu le ñein lubei haganawa bandi wayumu, dúnguatiñu hama wayumu súdara, wayumu wuriña, wayumu irahüñü, luma hama bandi gaguchi. Larienga Maguali lun liraü –éibaguabá hárigi biama wayumu súdara hara. Aban lararamu Hámaru aban larihin hawagun biama óunwenbun wayumu ha, abagüheinóugaña hámaru-hámaru darí lun siñali lan héibagun, aban negeñoun lafuresedagun hárigi. Le lanarime lámarun wügüri le, darí lun hadeirun wayumu ha biama hurenti aban hálüdagun lidoun.

Danbei larihin Maguali lau márügüdün lan Hámaru ni aban hürü, aban lañurun luagu aban dugudi fáluma lun ti ladeinhan lun liraü, ladeinhaña buga, ladeinhaña buga, darí lun lalamachun. Lidan buga anihan lan úguchili le adeinha, ligia labudunu Hámaru lisagüte lun ludin lárigoun lun hábioun, buchá luagu aganbaha adeinhani. Lumounbei lagumuchun ladeinhan Maguali ligia ladigirun lárigoun, lábuguarügali, ni dügü larihín lárigi Hámaru, gámalumoun binarü buga ludin.

Aban lareinsehan Maguali lun giñe ludin águyu, danbei le lararamun aban hachülagun buga biama “hólolo” hagüra, aban lariengun aban hádangien lun – yau Maguali ma san málatu bisagüte? – aban lóunabun Maguali – an nibiri! Lühadina tia ya éibaguáñahadügü hárigi fiú wayumu bíladi márügüdüntina ni aban, néibugagubeiha nungua- aban lagudemedagun Maguali houn wayumu ha, aban hariengun lun lun gubei lan hádinagun tidoun lisagüte lun lanügüniñu lui me, aban lélemuchun Maguali, daragueinaloun lisagüte habá, danbei to larihin buingua sagü hau bandi wayumu keiburi hawara san. Aban ladiwirunu lisagüte, ruloun lanagan aban ludin lárigoun águyu.

Biamabei weyu lau éibuga ligia lachülürün lubioun. Lumounbei lareiragüdünu lisagüte ligia larihin lau málaru tan, furiga buga sun wayumu lídangien tiyuma sagü ladüga magüragunlanu luma lumagualigu. Lúmagien weyu ligía, aban lasaminarun Maguali lau lasanserubei lan lusan, lun lagidaruni saragu maguali le luwariuwa, sánsilei me nege liri lun Benefaü.