TEACHERS AND COMMUNITY LEADERS
May 22nd, 2010IN THE GARIFUNA COMMUNITY OF SAMBO CREEK…
APPROACH THE TEACHERS AND THE COMMUNITY LEADERS
THEY WILL LOVE TO HEAR THE GOOD NEWS FROM YOU. BECAUSE THEY ARE FILLED WITH HOPE.
THEY WILL INVITE YOU TO ADDRESS THEM
THE GARINAGU APPRECIATE YOUR TIME AND WISDOM
…THEN YOU BEGIN TO MAKE A DIFFERENCE IN YOUR GARIFUNA NATION, ONE TOWN AT A TIME.
THEY CAN EVEN FOLLOW YOU IN THE HALLWAYS, TO GIVE THANKS.
THE GARIFUNA CHILDREN
May 22nd, 2010EL TRIUNFO DE LA CRUZ, TELA, ATLANTIDA, HONDURAS. 2010
TEACH THE CHILDREN ABOUT FREEDOM OF THE MIND. TEACH THEM ABOUT HOW IMPORTANT IS TO BE CHILDREN OF THOSE WHO DOMINATED A WAR AGAINST THE BIGGEST (THE BRITISH) EMPIRE FROM 1635 TO 1797 IN SAINT VINCENT (YURUMEIN). TEACH THEM HOW POWERFUL YOU ARE FACING LIFE CHALLENGES IF YOU ARE DETERMINED TO PRESERVE YOUR GARIFUNA IDENTITY.
TEACH THE CHILDREN THAT WETHER YOU ARE A GARIFUNA FROM GUATEMALA, HONDURAS, BELIZE, NICARAGUA OR YURUMEIN. YOU BELONG TOGETHER!
THE CHILDREN ARE SMART BECAUSE WE CAME FROM THEM AND THEY CAME FROM US!
AND…THEY WILL LOVE TO LEARN FROM YOU. SPECIALLY. IF YOU BRING IN YOUR LUGGAGE SOME REMINDER OF THEIR GARIFUNA IDENTITY.
TEACH THEM THEIR LANGUAGE. WHICH IS THE RAIL FOR PASSING ON EVERYTHING ELSE.
THE FLAG OF THE GARIFUNA NATION
May 22nd, 2010Hanarimeli lóuserun iseri Lufanidiran Garifuna Indura, Balisi, Wadimalu. Óuseruati lidan damuriguaü le wéinamu timabei lidan ageiraü. Tóuseruñein setanuagei to warandidi timaboun. Tanügüñein ubaraüni lidan lóuserun idaündaü le gálaluguti luma le gebegihabu timabei. Tidüwürügü Lubaruwan Garifuna!
The new Garifuna Flag has been adopted in Honduras, Belize, Guatemala. It’s use in the biggest events. The mayor organizations are spearheading the use of this meaningful, and very valuable emblem. Pride of the Garifuna Nation!
La nueva bandera Garifuna ha sido adoptada en Honduras, Belize, Guatemala. Se usa en los eventos Garinagu más importantes. Las grandes organizaciones están tomando la vanguardia en el uso de este significativo y valioso estandarte. Orgullo de la Nación Garifuna!
Lesson #5
March 6th, 2010Lesson 5

In this lesson you will learn…
About things you need, want Mégeitina, Busientina,
and things you have Gámatina
To express concept of the a, some Aban, fiú
Mégeitina I need
Mégeitina aban weru I need a glass
Mégeitina seinsu I need money
Mégeitina aban abürühagülei I need a pen
Mégeiti aban feru sabadu He needs a pair of shoes
anihein mégeiti lidan nadimurehan Asibañulu I have a problem when speaking in Spanish.
Daritina mégeiti tuagu yagana gúñaraü (m) I found a problem with my vehicle yesterday.
Daritina mégeiti tuagu nugune wurinouga (f) I found a problem with my vehicle yesterday.
Mégeitu aban tídangien nisabadun I am missing one of my shoes.
Úwati mégeitu tuagu Toti lárigibei tátuni tárani After drinking her medicine Toti did not have any problem.
Mamegeirúnti harü bunidi lun ludin chápurugu The ant does not need a hat to go to the store.
Mégeitu Gulisi aban iseri gudu. Gulisi needs a new skirt.
Mamegeirunti Walumugu efeintei lidan wuribu Walumugu did not need weapons in the war.
Busientina I want
Busientina aban uniyei I wan a drink
Busientina nachürün I need to have a drink.
Busientina aban muna I want a house
Busientina fiú aransu I want some oranges
busientina aban bímina I want a banana
busienti Nati aban bigibigiti my older brother wants a television set.
Busientu Tina aban feru ban Tina wants a pair of socks
Mabusienrúntina nikata I don’t want anything
Mabusienrúntina nudin mágidurugu I don’t want to go to the market.
Busienti Lolo ludin ariegua dawa Lolo wants to go to the watch a movie.
Gámatina I have
Gámatina biama fein lun Panpán I have two bread for Panpán
Gámati Nusi aban ugunei weitu Nusi has a big vehicle
Gámatu Seriri biama óunwenbun badaya Seiri has two huge container
Mámatina nikata I don’t have anything
Mántina nikata I don’t have anything or I don’t own anything
Gámatiña aban muna they have a house or they own a house
Mámatina aban badima I don’t have a boat
Gámatü Da bandi garüdia Mom has lots of books
LESSON #4
February 20th, 2010less
Lesson 4
In this lesson you will learn…
- To ask where people and Hagaña…?
and things are located
- To talk abount likes and Hínsietiña…
dislikes (plural) Misientiña…
- United States National Anthem
Leremuna Meriga
- Conjugation of verbs to go & to walk
Lafaragadún adügagülei
hagaña irahüñü? (hagaña irahüñü?) Where are the children?
Hagaña nibureigiña? (Ha-ga-ña ni-bu-rei-gi-ña? Where are the boys /girls?
añahein aliha (a-ña-hein a-li-ha) They are reading.
Hagaña wügüriña? (Ha-ga-ña wü-gü-ri-ña?) where are the men?
Añahein nadagimein (A-ña-hein na-da-gi-mein) They are working.
Hagaña würiña? (Ha-ga-ña wü-ri-ña?) where are the women?
Añahein ábuogua (A-ña-hein á-buo-gua) They are cooking.
Hagoun san budigü? (Ha-goun san bu-di-gü?) where are the stores?
Anuhoun uburugu (a-no-houn u-bu-ru-gu) They are in the City.
Hísientiña irahüñü nu (Hí-sien-ti-ña i-ra-hü-ñü nu) I like children.
Mísientiña mesu nu (Mí-sien-ti-ña me-su nu) I don’t like cats.
Hínsietiña gürigia nu (Hín-sien-ti-ña gü-ri-gia nu) I like people.
Mísientiña dunuru nu (Mí-sien-ti-ña du-nu-ru nu) I do not like birds
VOCABULARY:
Buiti good
Binafin morning
Guñoun evening
Busuguaü salutation
Bugia you
Iri name
Niri my name
Nuguya me
Ariñoun later
Haruga tomorrow
Leindi Monday
Fulesi please
Éfereha to spell
Lámbara telephone
Gufurandaü understand
Kumú bathroom
Dábula table
Haláü chair
Ínsieni love
Abinaha to dance
Aliha to read
Ata to drink
Éibuga to walk
Ayanuha to speak
Tuma with her
Nibureiti young
Wügüri man
Würi woman
Würiña women
Wügüriña men
Ábuogua to cook
Nadagimein to work
Budigü store
Uburugu City
Irahü child
Mesu cat
Gürigia people
Dunuru bird
HOMEWORK:
UREMU (SONG)
Track available at: www.RubenReyesOnline.com to practice at home
LEREMUNA MERIGA
(United States National Anthem in Garifuna)
Lásügüragüdün/translated by: Ruben Reyes
Los Angeles, California, USA 2009
Aú bare! Arihabá, lubá larugan le,
Le san wóuyuahabei, ineweyugu lau pantaü?
Luwaruguman Fanidira, lidangien wuribu,
Lóugien bariyeru, warihei huragiru tan?
Támirihan fulún, duina huáriñurugu,
Arufudati lau rara lan wafanidiran.
Aú bare! Lerehen san huragili lan Fanidira
Lubien le madamurunti, lageira gañüti.
VOCABULARY:
Aú! _____________________________________
Baré _____________________________________
Ineweyugu _____________________________________
Bariyeru _____________________________________
Támirihan _____________________________________
Fulún _____________________________________
Madamurunti _____________________________________
Gáñüti ____________________________________
Huragili ____________________________________
Ínsieni love
Fedu party
Abinaha to dance
Lun to him
Nun to me
Ata to drink
Átagua drinking
Gafe coffee
Ñüdün to go
Éibuga to walk
Néibuga I am leaving
Tuma with her
Ayanuha to talk
Hagéi? Where is he?
Hagóun where is she?
Wadagimanu work
Nadagimei to work
Ani possession
Personal Pronoun possessive
Nuguya Me / nani mine nun for me/to me
Buguya You / bani yours bun for you/to you
Ligia He / lani his lun for him/to him
Tugia She / tani hers tun for her/to her
Wagia We / wani ours woun for us/to us
Hugia You (plural) / hani yours hun for you/to you
Hagia They / hani Theirs houn for them/to…
Ílemein fire
Watu fire
ílemein my fire
QUIZ: 03/15/2008
Complete the following sentences:
1) Buiti _____________ good morning.
2) _________________níribei My name is: ___________________
3) Ka_______________ What’s your name?.
Translate the following words or sentences:
1) Ariha_________________________
2) Aganba _______________________
3) Katei _______________________
4) Nererun _______________________
5) Ya _______________________
6) Niduruntia le____________________
7) Ka biri? ________________________
8) I am fine _______________________
9) Ayó _______________________
10) Diligati ya!_____________________
Complete the following words by using the corresponding marker
__éibuga I’m leaving
__éibuga He is leaving
__éibuga We are leaving
EXERSISE:
CONJUGATION OF VERBS TO GO AND TO WALK
| VerbConjugate | |
| go | |
| Simple forms Compound forms | |
| Indicative | |
| IDIN (TO GO) | |
| Present | |
| nidin | I go |
| bidin | you go |
| lidin, tidin | he/she/it goes |
| woudin | we go |
| hudin | you go |
| houdin | they go |
| Preterite | |
| ñüdüntina | I went |
| ñüdüntibu | you went |
| ñüdünti, ñüdüntu | he/she/it went |
| ñüdüntiwa | we went |
| ñüdüntü | you went |
| ñüdüntiñu | they went |
| Infinitive | |
| idin | to go |
| Imperative | |
| beiba | go |
| keimoun | let’s go |
| úndilu | go |
| Participle | |
| Present | |
| ñüdüina | going |
| Past | |
| ñüdünlu | gone |
| Compound forms Simple forms | |
| Past participle | |
| ñüdünlu | having gone |
| Indicative | |
| Present continuous | |
| nídiña | I am going |
| bídiña | you are going |
| lídiña, tídiña | he/she/it is going |
| wóudiña | we are going |
| húdiña | you are going |
| hóudiña | they are going |
| Present perfect | |
| ñüdünhadina | I have gone |
| ñüdünhadibu | you have gone |
| ñüdünhali, ñüdünharu | he/she/it has gone |
| ñüdünhadiwa | we have gone |
| ñüdünhadü | you have gone |
| ñüdünhaña | they have gone |
| Future | |
| nídinba/ núdinba | I will go |
| bídinba/ búdinba | you will go |
| lídinba/ lúdinba | he/she/it will go |
| wóudinba | we will go |
| hídinba/ húdinba | you will go |
| hóudinba | they will go |
| Future perfect | |
| ñüdüntina hamuga | I will have gone |
| ñüdüntibu hamuga | you will have gone |
| ñüdünti/ñüdüntu hamuga | he/she/it will have gone |
| ñüdüntiwa hamuga | we will have gone |
| ñüdüntü hamuga | you will have gone |
| ñüdüntiña hamuga | they will have gone |
| Past continuous | |
| núdiña buga | I was going |
| núdiña buga | you were going |
| lídiña/ túdiña buga | he/she/it was going |
| wóudiña buga | we were going |
| húdiña buga | you were going |
| hóudiña buga | they were going |
| Past perfect | |
| ñüdünhadina | I had gone |
| ñüdünhadibu | you had gone |
| ñüdünhali, ñüdünharu | he/she/it had gone |
| ñüdünhadiwa | we had gone |
| ñüdünhadü | you had gone |
| ñüdünhaña | they had gone |
| Future continuous | |
| nídinba/ núdinba | I will be going |
| bídinba/ búdinba | you will be going |
| tídinba/ túdinba | he/she/it will be going |
| wóudinba | we will be going |
| húdinba | you will be going |
| hóudinba | they will be going |
| Present perfect continuous | |
| ñüdüñahanían | I have been going |
| ñüdüñahabían | you have been going |
| ñüdüñahalían/ñüdüñahatian | he/she/it has been going |
| ñüdüñahawaña | we have been going |
| ñüdüñahahian | you have been going |
| ñüdüñahahaña | they have been going |
| Past perfect continuous | |
| ñüdüñahanían | I had been going |
| ñüdüñahabían | you had been going |
| ñüdüñahalían/ñüdüñahatian | he/she/it had been going |
| ñüdüñahawaña | we had been going |
| ñüdüñahahian | you had been going |
| ñüdüñahahaña | they had been going |
| Future perfect continuous | |
| nídiña hamuga | I will have been going |
| bídiña hamuga | you will have been going |
| lídiña/ tídiña hamuga | he/she/it will have been going |
| wóudiña hamuga | we will have been going |
| hóudiña hamuga | you will have been going |
| húdiña hamuga | they will have been going |
| ÉIBUGA | walk |
| Simple forms Compound forms | |
| Indicative | |
| Present | |
| éibugatina | I walk |
| éibugatibu | you walk |
| éibugati/éibugatu | he/she/it walks |
| éibugatiwa | we walk |
| éibugatü | you walk |
| éibugatiñu | they walk |
| Preterite | |
| éibugatina | I walked |
| éibugatibu | you walked |
| éibugati/éibugatu | he/she/it walked |
| éibugatiwa | we walked |
| éibugatü | you walked |
| éibugatiñu | they walked |
| Infinitive | |
| éibuga | to walk |
| Imperative | |
| éibuga | walk |
| wéibuga | let’s walk |
| béibuga | walk |
| Participle | |
| Present | |
| éibugeina | walking |
| Past | |
| éibugatina | I walked |
| éibugatibu | you walked |
| éigugati/tu | he/she walked |
| éibugatiwa | we walked |
| éibugatü | you walked |
| éibugatiñu | they walked |
| Past participle | |
| having walked | |
| VERBS CONJUGATION | |
| Indicative | |
| Present continuous | |
| néibuguña | I am walking |
| béibuguña | you are walking |
| léibuguña/ téibuguña | he/she/it is walking |
| wéibuguña | we are walking |
| héibuguña | you are walking |
| héibuguña | they are walking |
| Present perfect | |
| éibugadina | I have walked |
| éibugadibu | you have walked |
| éibugali/ éibugaru | he/she/it has walked |
| éibugadiwa | we have walked |
| éibugadü | you have walked |
| éibugaña | they have walked |
| Future | |
| néibuguba | I will walk |
| béibuguba | you will walk |
| léibuguba/téibuguba | he/she/it will walk |
| wéibuguba | we will walk |
| héibuguba | you will walk |
| héibuguba | they will walk |
| Future perfect | |
| éibugadina hamuga | I will have walked |
| éibugadibu hamuga | you will have walked |
| éibugali/ru hamuga | he/she/it will have walked |
| éibugadiwa hamuga | we will have walked |
| éibugadü hamuga | you will have walked |
| éibugaña hamuga | they will have walked |
| Past continuous | |
| néibuguñaha | I was walking |
| béibuguñaha | you were walking |
| léibuguñaha/téibuguñaha | he/she/it was walking |
| wéibuguñaha | we were walking |
| héibuguñaha | you were walking |
| héibuguñaha | they were walking |
| Past perfect | |
| éibugañahadina | I had walked |
| éibugañahadibu | you had walked |
| éibugañahali/ru | he/she/it had walked |
| éibugañahadiwa | we had walked |
| éibugañahadü | you had walked |
| éibugañahaña | they had walked |
| Future continuous | |
| éibugeina nuba | I will be walking |
| éibugeina buba | you will be walking |
| éibugeina luba/tuba | he/she/it will be walking |
| éibugeina waba | we will be walking |
| éibugeina huba | you will be walking |
| éibugeina haba | they will be walking |
| Present perfect continuous | |
| éibugeina-ñahadina | I have been walking |
| éibugeina-ñahadibu | you have been walking |
| éibugeina-ñahali/ru | he/she/it has been walking |
| éibugena-ñahadiwa | we have been walking |
| éibugeina-ñahadü | you have been walking |
| éibugeina-ñahaña | they have been walking |
| Past perfect continuous | |
| éibugagiendina | I had been walking |
| éigugagiendibu | you had been walking |
| éibugagienli/ru | he/she/it had been walking |
| éibugagiendiwa | we had been walking |
| éibugagiendü | you had been walking |
| éibugagieña | they had been walking |
| Future perfect continuous | |
| néibuguñahameña | I will have been walking |
| béibuguñahameña | you will have been walking |
| léi/teibuguñahameña | he/she/it will have been walking |
| wéibuguñahameña | we will have been walking |
| héibuguñahameña | you will have been walking |
| héibuguñahameña | they will have been walking |
| Simple forms Compound forms | |
THE GARIFUNA ROYAL FAMILY
February 13th, 2010ÁBUTI SATUYÉ, HÁBUTI SUN GARINAGU
THE ROYAL GARIFUNA FAMILY
La familia Real Garifuna
———————————————————————————–
Ábuti Satuyé liani Barauda tabu hasani Gulisi, adiarúa lidan ladirarun dawa Lóunagüle Faradiu, California.
A young Chief Joseph Satuyé, his wife Barauda and daughter Gulisi posed during filming of a theatrical play in the Garifuna Trilogy Film Los Angeles.
El joven Joseph Satuyé su esposa Barauda e hija Barauda durante la filmación de una obra teatral en Los Angeles, California para la Película El Trílogo Garifuna.
Feb. 7 2010
FOR MORE INFORMATION AND IMAGES VISIT OUR WEBSITE AT:
WWW.GARIFUNA3.COM
LESSON # 3
February 13th, 2010SATURDAY 2/13/2010
Arufudahati: Ruben Reyes
SPEAK GARIFUNA IN 8 WEEKS GAHFU/BLAZER LEARNING CENTER, LOS ANGELES
Lesson 3
In this lesson you will learn…
- To ask where something Hagéi…?
Or someone is located
- to talk about likes and Hínsienti nun,
dislikes (singular) Hínsienti bun?,
mísienti nu
- about gender luma/tuma
Hagei lánbara? (Ha-géi lan-ba-ra) Where is the telephone?
Hagoun kumú? (Ha-goun kumú) Where is the bathroom?
Hagei dábula? (Ha-géi dá-bu-la) Where is the table?
Hagei halaü? (ha-gei ha-laü) Where is the chair?
Hagei Wilfred? (Ha-gei Wil-fred) Where is Wilfred?
Hagoun Ingrid? (ha-goun In-grid) Where is Ingrid?
EXCERSISE:
Complete the space bellow to form a sentence, apply proper gender to each name.
Hagei Alfonso?
Hagoun Andrea?
____________Odessa?
____________George?
____________Martha?
____________Anna?
____________Frank?
Hínsieti fedu bun? (hín-sie-ti fe-du bun) do you like to party?
Ayé, hínsieti fedu nun. (a-yé, hín-sie-ti fe-du nun) yes, I like to party.
Hínsieti abinahani bun? (Hín-sie-ti a-bi-na-ha-ni bun?) do you like to dance?
Inó, mínsienti abinahani nun. (I-nó, mín-sien-ti a-bi-na-ha-ni nun) I don’t like to dance!
Hínsieti alihani bun? (Hín-sien-ti a-li-ha-ni bun?) do you like to read?
Ayé, hínsienti alihani nun. (A-yé, hín-sien-ti a-li-ha-ni nun) yes, I like to read.
Gátatibu gafe? (gá-ta-ti-bu ga-fe) do you like to drink coffee?
Ino, mátatina gafe (I-no, má-ta-ti-na ga-fe) No, I don’t drink coffee.
Néibuga Las Vegas tuma Olga (néi-bu-ga Las Ve-gas tu-ma Ol-ga) I’m going to Las Vegas with Olga.
Ayanuha tuma Lola (A-ya-nu-ha tu-ma Lo-la) talking with Lola.
éi-bu-ga lu-ma Jorge (éi-bu-ga lu-ma Jor-ge) walking with Jorge.
Néibuga tuma Martha (Néi-bu-ga tu-ma Mar-tha) I am going with Martha.
EXCERSISE:
FILL THE BLANK SPACES
Éibugatina ______________Jorge
Adimurehatina___________Lola wurinouga
Houtina éigini semeti__________Jimmy uguñe
ADIMUREHA (to speak)
ADIMUREHA TUMA (to speak with)
ADIMUREHA TUMA TOTI (to speak with Tania)
ADIMUREHATINA (I spoke)
ADIMUREHATINA TUMA NITU TOTI WURINOUGA (I spoke with Tania yesterday)
ADIMUREHEINA (Speaking)
ADIMUREHEINA TUMA (speaking with her)
ADIMUREHEINA TUMA TOTI (speaking with Toti)
ADIMUREHEINA NIA TUMA TOTI WURINOUGA (I was speaking with Toto yesterday)
Garifuna Language Class/Arufudahati: Ruben Reyes, Los Angeles, CA. USA. (323)864-1007, wagia1@yahoo.com
















